برلین به ما میآموزد که سیاست را در سطح اندیشه جدی بگیریم و دنبال کنیم. در آن سطح نیز همۀ اندیشههای سیاسی ارزش توجه و بررسی دارند، حتی اندیشههای مخالف. او به ما نشان میدهد که حتی ناخوشایندترین اندیشهها مفید و آموزندهاند و، درمقابل، حتی بهترین و مطلوبترین اندیشهها محدودیتهای سخت خودشان را دارند، به طوری که هر چقدر هم خوشایند باشند، خالی از عوارض جانبیِ دردناک نیستند.
«یک روز از زندگی ایوان دنیسوویچ»، یک روز کامل از زندگی یک قربانی عادی در اردوگاه کار اجباری را به تصویر میکشد تا خواننده با پوست و گوشت خود درک کند که فارغ از شعارها، در حکومتی ایدئولوژیک چه اتفاقی برای شهروندان آن جامعه میافتد. شهروندانی که قبلاً در زندگی عادی خود اصلاً دلمشغول بقا نبودهاند، از قالب شهروندی خارج شده و به موجودی صرفاً زنده تبدیل شدهاند که نه تنها نگران بقا هستند بلکه روزانه برایش نقشه میکشند و میجنگند.
حاصل عمر جود گمنام چیزی نیست جز سرخوردگی. او دیگر آرزویی ندارد جز اینکه «سرمشقی شود برای مردم تا بدانند که چکار نباید بکنند.» او دیر میفهمد «کسی که میخواهد شانس این را داشته باشد که در زمرهی بزرگان قوم درآید باید آدمی سرد و بیاحساس باشد و جز به منافع خود به چیزی نیندیشد.»
مارتین واکر برای تحقیق و نوشتن کتاب سه سال وقت صرف کرد. معتقد بود وقایع و شهرتها در دنیای مطبوعات زودگذرند و می نویسد وقتی ریچار هیوز -به تعبیر او بهترین روزنامهنگاری که در حوزهی چین کار کرده- چکیدهی کارهایش را به او میداد در جملهای که نه گوینده و نه شنونده قرار نبود جدی بگیرند گفته: “کار ما فقط به اندازهی روزنامهی فردا ارزش دارد”. می گوید روزنامهها بزرگتر از مجموع جزئیات خویشاند و دوامشان بیشتر از مدتِ کار سردبیران و نویسندگان. این مطلب شاید درباره ی بسیاری “مجموعهها” مصداق داشته باشد، این که یک گروه، تیم یا هر مجموعهای که ماهیت حقوقی مییابد چیزی فراتر از اجزا تشکیل دهندهاش (افراد حقیقی) دانسته شود.
جرد دایموند در کتاب بزرگ «فروپاشی» زمینهٔ انقراض شهرها و تمدنهای بزرگ را زیر ذرهبین گذاشته نشان میدهد که فروپاشی شهرها و تمدنها دلایل مشخص کمتر گفتهشدهای داشته است، همانطور که بقای تمدنهایی در سختترین شرایط طبیعی و تاریخی. ایسلند. در نگاه دایموند، «فجایع طبیعی» همیشه طبیعی نیست. بیشتر اوقات تأثیر ندانمکاری بشر بر پاگیری و افزایش این فجایع تعیینکننده بوده است. بعید است که نام جزیرهٔ متروکهٔ «ایستر» شما را به یاد دشمنی با جوامع دیگر بیندازد، حال آنکه تداوم دشمنی با دیگر جوامع علت بنیادین این فروپاشی بوده است.
براین مگی در رمان «مواجهه با مرگ» قصۀ سادهای را ساخته و پرداخته است، نه از ابهام آنچنانی خبری هست و نه گرۀ بزرگی در داستان پیدا میشود، اما شخصیتهای این داستان به شدت دقیق و قوی هستند. چند صفحۀ اول کتاب به توصیف این افراد میپردازد و اگر خواننده این صفحات را به دقت نخواند به زودی متوجه میشود که باید یکبار دیگر ابتدای کتاب را مرور کند. علاوه بر شخصیتپردازیهای درست و عمیق، موضوع بعدی کتاب گفتوگوهای آن است. مناظرههای گاه طولانی، بر سر مسائل کوچک و بزرگ زندگی. یک طرفِ همۀ این بحثها قطعاً نویسنده است و سوی دیگر شاید آدمهایی که براین مگی در طول زندگی با آنها به گفتوگو نشسته است.
رمان حاضر، «عنصر نامطلوب»، در واقع کتابی است دربارۀ تجربۀ لاتینی او، به قول خودش «آخرین اوراق پرونده»؛ با این حال هرگز نمیتوان ادعا کرد که دبره تماس خود را با آمریکای لاتین قطع کرده است. گواه این ارتباط همین رمان اتوبیوگرافی است. نویسندۀ این کتاب در حال حاضر یکی از مشاوران دولت فرانسه در امور امریکای لاتین است. او برای جمعآوری مین از بنادر نیکاراگوئه، با سران آن کشور مذاکره کرد. البته مشخصاً در عرصۀ ادبیات، دبره جز «عنصر نامطلوب» دیگر مطلبی دربارۀ امریکای لاتین ننوشته است.
رمان «ژنرال دلا رُوِره» اثر ایندرو مونتانللی با ترجمۀ وازریک درساهاکیان از سوی فرهنگ نشر نو منتشر شده است. ایندرو مونتانللی روزنامهنگار و مورخ ایتالیایی در آخرین سال حاکمیت موسولینی، در میلان به زندان فاشیستها افتاده بود که با شخصیت اصلی این داستان آشنا شد؛ قالتاق کلاهبردار قماربازی که نازیها میکوشند با استفاده از او در صفوف مبارزان آزادیخواه نفوذ کنند، اما نتیجۀ دیگری میگیرند.
کتاب «قدرتهای جهان مطبوعات همراه با وقایعنگاری یک شکست؛ بازتاب آخرین سالهای رژیم شاه در دوازده روزنامۀ بزرگ جهان» نوشتۀ مارتین واکر بهتازگی با ترجمۀ محمد قائد توسط نشر نو منتشر و راهی بازار نشر شده است. نسخۀ اصلی این ترجمه سال ۱۹۸۳ توسط انتشارات پیلگریم در آمریکا چاپ شده است.
