در سایۀ انسان
اتمام چاپدر سال ۱۹۶۰ زن جوانِ جویندهای تک و تنها به قلبِ جنگلهای صعبالعبور منطقهٔ گمبه در تانزانیا میرود تا دربارهٔ یکی از نزدیکترین خویشاوندانِ انسان، شامپانزه، تحقیق کند. دیرزمانی در زل آفتاب و شُرشُر باران دنبال شامپانزهها میگردد و تا مدتها لباس یکشکل میپوشد تا شامپانزهها به حضورش عادت کنند. سرانجام موفق میشود و شامپانزهها حضورش را میپذیرند و او فرصت مییابد که همهٔ جوانب حیات فردی و اجتماعی چند نسل از شامپانزهها را از تولد تا مرگ بهچشم ببیند و مستند کند.
در سایهٔ انسان سفر اُدیسهوار انسانی است که فداکارانه قدم در راه حقیقت و علم میگذارد و بخش عمدهٔ وقایع زندگی شخصیاش نیز با موضوع تحقیقش درمیآمیزد. در این کتاب با رفتار و کردار و حرکات و سکنات شمار فراوانی از شامپانزههای منطقهای دورافتاده آشنا میشویم و چهبسا با آنها همذاتپنداری هم بکنیم.
زیباترین تاریخ گیاهان
اتمام چاپگیاهان، میلیونها سال پیش از جانوران و انسانها، نخستین موجودات زندۀ ساکن بر کرۀ زمین بودند. این موجودات از کجا آمدند؟ نخستین ساقههای چمن، نخستین درختها، نخستین گلها چگونه پدید آمدند؟ آیا گیاهان هم هوش و احساسات دارند؟ زندگی و زاد و ولد آنها با زندگی و زاد و ولد انسان و سایر جانوران چه ارتباطی دارد؟
همگی ما از جلبک آبی زاده شدهایم، همانی که گاهی ردی از آن را بر کف باغ و باغچه میبینیم.
زیباترین تاریخ زمین
450.000 تومانچرا این سنگریزۀ ناچیز در بیکرانگی جهان با این سرنوشت شگفتآور مواجه شد؟ چگونه این سنگریزه به سیارهای در حال تغییر تبدیل شد و در گوشهای از کهکشان زندگی را پدید آورد؟ چرا انسانها و جانوران و گیاهان زندگی در مناطق لرزهخیز و آتشفشانی را بیشتر دوست میدارند؟ آیا روزی استرالیا بخشی از آسیا خواهد شد؟ خاک چین در آسمان آمریکا چه میکند؟
تاریخ ۵/۴ میلیاردسالۀ سیارهای که همزمان با ستارهاش زاده و گهوارۀ زندگی گیاهان و جانوران شد.
داستان بدن انسان
1.500.000 تومانداستان بدن انسان گزارشی است روشن و جذاب از چگونگی تکامل بدن انسان طی میلیونها سال. گذرِ انسان از جنگل و علفزار به سوی غار و روستا و کلانشهر همراه بوده با مجموعۀ درهمپیچیدهای از انطباقها، از جمله راه رفتن روی دو پا، اتکای بیشتر به غذاهایی غیر از میوه، ظهور شکارگری و خوراکجویی و همزمان ایجادِ توانایی استقامتیِ فوقالعاده، بزرگ شدنِ چشمگیرِ مغز، و شکلگیری مهارتهای فرهنگی.
دنیل لیبرمن در این کتاب میکوشد از اطلاعات تکاملی برای تشویق ما به در پیش گرفتن سبک زندگی سالمتر و ایجاد محیطی کمآسیبتر بهره بگیرد.
نخستین دانشمند
600.000 تومانکارلو روولّی سراغ آناکسیمندر، فیلسوف یونانی سدۀ ششم پیش از میلاد، میرود تا سرآغاز اندیشۀ علمی را بکاود و در ادامه به حدود و امکانات و فواید علم و نسبت مناقشهبرانگیز آن با دین بپردازد. آناکسیمندر اغلب «نخستین دانشمند» نامیده میشود چون نخستین کسی بود که از وجود نظمی در جهان سخن گفت ناشی از نیروهای طبیعی و نه نیروهای فراطبیعی. او نخستین کسی بود که دریافت زمین در فضا شناور است و خورشید و ماه و ستارگان گرد آن میچرخند ــــ آن هم هفت سده پیش از بطلمیوس. او بود که نخستین بار گفت که حیوانات از دریا برآمدهاند و تکامل یافتهاند و همچنین قوانینی کلّی بر تغییرات در جهان حاکماند.
روولّی در این کتاب جایگاه والای آناکسیمندر در تاریخ علم را از طریق بازسازی نظریاتش احیا میکند. او در این مسیر بر آنچه بر ما معلوم است تکیه میکند و آن را در بستر تاریخی و فلسفیاش قرار میدهد. روولّی ضمن نقد و واکاوی آراءِ فیلسوفان علم و ارائۀ شرحی مختصر از تحولات مهم تاریخ علم، نشان میدهد که آراءِ آناکسیمندر چه تأثیر سرنوشتسازی بر فرهنگ غرب و حرکت آن به سوی انقلاب علمی داشته است. او نتیجه میگیرد که اندیشۀ علمی ـــمیراث آناکسیمندرـــ تنها زمانی قابلاعتماد است که پیوسته مرزهای شناخت فعلی ما را محک بزند.
حیات چیست؟
600.000 تومانتعریف حیات پرسشی کهن اما همچنان بیپاسخ است. گویی پدیدهای تعریفگریز است که به هیچ تعریفی بر پایهٔ شروط لازم و کافی تن نمیدهد و از هر تلاشی در این جهت با رو کردن استثنایی میگریزد. دنیای زنده بهمراتب پیچیدهتر از آن است که بتوان با یک تعریف قاطع بر پایهٔ معیارهایی محدود تکلیف تمام موارد بینابینی را روشن کرد. اما هدف پل نرس در این کتاب نه تلاش برای پاسخ دادن به چیستی حیات، بلکه برشمردن پنج «ایدهٔ بزرگ» در زیستشناسی برای توضیح سازوکار حیات است: سلول، ژن، تکامل از راه انتخاب طبیعی، حیات همچون شیمی، و حیات همچون اطلاعات. او نتیجه میگیرد که موجودات زنده ماشینهای فیزیکی، شیمیایی، و اطلاعاتی با حدود مشخص هستند که تکامل مییابند. همچنین، بر اهمیت سلول تأکید میکند و آن را واحد بنیادی حیات و اتم زیستشناختی مینامد، جایی که شیمی به زیستشناسی تبدیل میشود و از رهگذر این تبدیل مهمترین ویژگی موجودات زنده، یعنی رفتار هدفمند و مفهوم «خود»، پدید میآید.
جهان ریاضی ما
2.200.000 تومانجهان ریاضی ما یک سفرنامه است. روایتِ سفری است اعجابانگیز در زمان و مکان، از دورترین گذشتۀ قابلتصور تا زمان حال و آیندۀ بسیار دور، از ذرات کوچکتر از اتم تا ابعاد کهکشانی و بسیار فراتر از آن. مکس تگمارک در این کتاب یافتههای جدیدِ کیهانشناسی و مکانیک کوانتومی را با زبانی ساده و روشن و بدون اتکا به فرمولهای ریاضی توضیح میدهد.
سوای سبک خاص نویسنده که با دوری کردن از لحن خشک و سردِ مرسوم در نوشتههای علمی، خواننده را در تجربیات شخصی و عاطفیِ خود در طول این سفرِ فکری همراه میکند، جهان ریاضی ما تفاوت مهم دیگری نیز با سایر کتابهای ترویج علم دارد. تگمارک در این کتاب، افزون بر توضیح نظریههای استاندارد فیزیک، از مرزِ آخرین یافتههای علم فراتر میرود و فرضیۀ بلندپروازانۀ خودش به نام «فرضیۀ جهان ریاضی» را توضیح میدهد و میکوشد از آن دفاع کند. مطابق این فرضیه، کل واقعیت اساساً یک ساختارِ ریاضی است.
نامههایی به یک دانشمند جوان
650.000 تومانادوارد ویلسون آموختههایش از کارراههٔ حرفهای و عصارهٔ ۶۰ سال تدریس خود را در نامههایی برای نسلهای پس از خویش بازگو میکند. از خاطرات پیشاهنگی خود در دورهٔ نوجوانی، آنزمان که دلمشغول مورچهها و پروانهها بوده، میآغازد و ۲۱ نامه را با داستانهایی از زندگی خویش پیش میبرد. از انگیزههایش برای زیستشناس شدن میگوید و از کامیابیها و ناکامیهای مسیری که پیموده است.
در زمانهای که بقای ما بیش از پیش به درکمان از علم گره خورده، ویلسون بر آن است که موفقیت در عرصهٔ علم چندان به هوش سرشار یا مهارت ریاضی مربوط نیست و مهم اشتیاق و ممارست در یافتن و حل مسئله است. او میکوشد خوانندگان کتابش را متوجه عشق به خلاقیت علمی کند و احترام آنان را به جایگاه کوچک انسان در زیستبوم سیاره برانگیزد.
ادوارد ویلسون (۲۰۲۱-۱۹۲۹)، زیستشناس و طبیعیدان آمریکایی، یکی از بزرگترین نظریهپردازان تکامل در جهان و نویسندهٔ بیش از 30 کتاب دربارهٔ مورچهها، بومشناسی، زیستشناسی اجتماعی، تنوع زیستی، و تکامل است. او استاد دانشگاه هاروارد بود و برندهٔ جایزههای متعدد، ازجمله جایزهٔ پولیتزر. دوران کودکی ویلسون در جنوب آمریکا و جمعآوری مارها و حشرات در جنگلها و مردابهای این منطقه تأثیری ماندگار بر کار و زندگیاش گذاشت.
میخواهم مراتب امتنان خودم را ابراز کنم. سپاس از شما که به من و هزاران نفر دیگر یادآوری کردید که چرا دانشمند شدیم. کتاب شما، نامههایی به دانشمند جوان، پیش و بیش از هر چیز دربارهٔ حظ و اشتیاقِ کشفکردن است…
ـــــــ بیل استریور، نیویورک تایمز بوک ریویو
ویلسون در گنجینهای از رهنمودهای عملی و نظری، که انباشتهٔ هفت دهه تجربهٔ اوست، برای دانشمندان تمام رشتهها ــــ در هر سن و سالی ــــ اندرزهایی کارا فراهم میآورد. این اثر رسالهای پرطمطراق و مشحون از اندیشههای فلسفی دربارهٔ بسط ایدههای بزرگ نیست. ویلسون صرفاً عشقش به مورچهها و تاریخ طبیعی آنها را با ما سهیم میشود و بیتردید از آنها لذت میبرد. باقی چیزها از پی میآید.
ـــــــ نیچر
در ستایش عقل
600.000 تومانبرخی روانشناسان و فیلسوفان نقش عقل را در زندگی ما کم اهمیت جلوه دادهاند. مایکل لینچ کار فوقالعادهای انجام داده است در توضیح اینکه عقل چیست و چرا هیچ بهانهٔ خوبی برای کنار گذاشتن عقل، این بهترین ایدهٔ روشنگری، وجود ندارد. چیزی که در مورد کتاب قابل توجه است، سبک آن است: نویسنده استدلالهای عمیق را با پرداختی همهفهم به پیش میبرد.
ــ آنتونی گوتلیب، نویسندهٔ رؤیای عقل
عقلانیت عینی پشتیبان عقل است و به همین دلیل باید از آن پیروی کرد. چگونه موضوع میتواند از این قرار باشد و این دفاع چه پیامدهایی دارد؟ پاسخ گسترده به این پرسشها را در کتاب در ستایش عقل مییابید. این کتاب توانسته عمق فلسفی را با گسترهٔ تاریخی و مضمونی ترکیب کند. دقت را فدای لفاظی نمیکند، و وضوح را با اختصار درهم میآمیزد. این کتاب در برابر جریانهای نسبیانگار در اندیشهٔ فلسفی و جریانهای محافظهکار جزماندیش در اندیشهی سیاسی میایستد. در مقابل این عده بارها و بارها باید ایستاد و مایکل لینچ این ایستادگی را استادانه انجام میدهد.
ــ ارنست سوزا، استاد فلسفه در دانشگاه راتگرز
ذهن مکانیکی
1.200.000 تومانذهن انسان چگونه میتواند جهان خارج را بازنمایی کند؟ فکر چیست و آیا مطالعهٔ علمیِ آن ممکن است؟ آیا باید ذهن را نوعی ماشین تلقّی کنیم؟ آیا ذهنْ کامپیوتر است؟ آیا کامپیوتر میتواند فکر کند؟ تیم کرین بدون مفروض داشتن هیچ دانش پیشین در فلسفه و رشتههای مرتبط با آن، پای در راه پاسخ دادن به این پرسشها و برخی پرسشهای دیگر مینهد.
ذهن مکانیکی، از زمان نخستین چاپ، برخی از مهمترین نظرات فلسفهٔ معاصرِ ذهن را به هزاران نفر معرفی کرده است. کرین نظرات بنیادینی را توضیح میدهد که بر هر سه حوزهٔ فلسفهٔ ذهن، هوش مصنوعی و علوم شناختی تأثیرگذارند: چیستی مسألهٔ ذهن ـ بدن؛ چیستی کامپیوتر و چگونگی کار کردنِ آن؛ چیستی فکر، و شرایط تحقق فکر در کامپیوتر یا ذهن.
ذهن مکانیکی برای علاقهمندان به ساز و کارهای ذهن اثری است مفهوم، و برای آنها که فلسفهٔ ذهن، فلسفهٔ روانشناسی یا روانشناسیشناختی میخوانند یک خواندنیِ ضروری.
هلگولند
اتمام چاپهلگولند جزیرهای بیدار و درخت در دریای شمال است، که ورنر هایزنبرگ ۲۳ساله توانست نظریهٔ مکانیک کوانتومی را در آنجا خلق و دورانی از انقلاب علمی را آغاز کند. فیزیک کوانتومی انباشته از آرای غریب است که منجر به بیشمار کشف و پیشرفت فناوری شده است و اکنون درک ما از جهان هستی مبتنی بر نظریههای گرانش کوانتومی و مکانیک کوانتومی است، گرچه هنوز هم رازآلوده مانده است.
کارلو روولّی در هلگولند میکوشد که این عرصههای رازآلوده را بکاود. جهان کوانتومی که او توصیف میکند، همانقدر زیباست که تکاندهنده. آثار او همچون نظم زمان و واقعیت ناپیدا تا کنون به بیش از چهل زبان ترجمه شده است.
یادگیری آزاد
1.700.000 تومانگرِى استاد و رئيس پيشين دانشکدهٔ روانشناسى دانشگاه بوستون است و در رشتۀ زيست-عصبشناسى در دانشگاههاى كلمبيا و راكفلر تحصيل كرده است. آثار او در زمينههاى روانشناسى تطبيقى، تكاملى، رشد و يادگيرى جايگاه بلندى نزد عموم خوانندگان و متخصصان يافته است.
نظام آموزشی مدرن مانند آن آرزوهای داستانهای عامیانه است که سرانجامی ناخوشایند مییابند. کتاب پيتر گرِى ما را از هزارتوی پیامدهای ناخواستهٔ این نظام آموزشی بیرون میکشد و به شیوهٔ طبیعیتری هدایت میکند که در آن کودکان مجال خودآموزی دارند. چهبسا پیام گرِى دستنیافتنی به نظر رسد، اما بنیان علمی مستحکمی دارد. یادگیری آزاد تأثیری آنی بر کودکان شما خواهد گذاشت.
ــ دیوید سلون ویلسون، استاد ممتاز زیستشناسی و انسانشناسی، دانشگاه ایالتی نیویورک در بینگهمتون