تازهترین اثر جولین بارنز، نویسنده برجسته انگلیسی و برنده جایزه بوکر، مجموعهای ظریف از پنج مقاله خُرد است که در ابتدا برای یک سلسله برنامه رادیویی سفارش داده شده و اکنون در قالب یک کتاب مستقل بازنشر یافته است. کتاب «نظرم عوض شد» اثری ادیبانه، با دانش فراوان و درگیرکننده است که نهتنها ایدههایی جدید، بلکه حس خوبی از صداقت و کنجکاوی فکری یک نویسنده کهنهکار را منتقل میکند.
در قلب رمان «مشتی غبار»، داستان تونی لَست، نماینده «ثروت دیرینه» و اشرافیتِ نجیب، جریان دارد. تونی به همراه همسرش، برندا، و پسر جوانشان، در ظاهر یک خانواده «کامل» را تشکیل میدهند. آنها با عمارت روستاییشان، هِتن، و وفاداری به میراث طبقه خود، مورد احترام و غبطه محافل لندن هستند. اما این ظاهرِ آرام، لرزان و شکننده است. درحالیکه تونی دل در گروی زمین و مزرعه و ادامه نسل اربابان دارد، برندا به طرز مهلکی جذب جامعه مُد روز لندن، شایعات سطحی و مدهای زودگذر آن میشود.
گاف در کتابِ خود، ترور را نه صرفاً خشونتهای کور و بیهدف، بلکه یک ابزارِ سیاستگذاریِ هدفمند معرفی میکند که سه هدفِ اصلی داشت: یک: دفاع از جمهوریِ انقلابی- در برابرِ تهدیداتِ داخلی (سلطنتطلبان، فدرالیستها) و خارجی (ائتلافِ قدرتهای اروپایی). دو: تطهیرِ جامعه- از عناصرِ ضدانقلاب و کسانی که فاقدِ فضیلتِ لازم برای زندگی در جمهوریِ جدید بودند. سه: تلقینِ وفاداری- از طریقِ ایجادِ ترسِ عمومی و نمایشِ اقتدارِ دولتِ انقلابی.
کتابِ جذاب و پرکششِ «اختراعِ قومِ یهود» به خلافِ اسمش که بیانیهیی سیاسی از نوعِ «انکارِ هولوکاست» را به ذهن متبادر میکند، اثریست تحقیقی با لحن و نواختی زنده و تپنده. ارزشِ علمیِ آن را نمیتوان با اثری همچون «تاریخِ صهیونیسم» ناهوم سوکولوف قیاس کرد که باورِ دینی و قومی را واردِ تاریخ میکند و برای افسانهیی جدید ریشهیی کهن میتراشد. او بحثِ خود را بر تحقیقاتِ ملیتپژوهانِ مدرن بنا میکند.
یکی از نکات تأملبرانگیز کتاب، تأکید بر این است که دموکراتیزاسیون سزاوار پایان راه نیست، بلکه آغاز راه دشواری است برای تحقق «دموکراسی کارآمد». چوی مینویسد: «اگرچه انتخابات رقابتی برقرار شده است، اما بدون نهادهای آزاد، پاسخگو و مستقل، بدون مشارکت گسترده جامعه مدنی و بدون توزیع عادلانه قدرت و منابع، دموکراسی ممکن است به صورت زیبا اما خالی از محتوا بماند.»
در سالهای اخیر، انتشار اسناد جدید، بهویژه دفترچههای سیاه هایدگر در سال ۲۰۱۴ و نامههای شخصی او، فرضیه «خطای شخصی» بودن را تقریباً بهطور کامل دفن کرده است. ریچارد وُلین، تاریخنگار برجسته اندیشه آمریکایی و نویسنده کتابهای «غائله هایدگر» و کتاب جدیدتر «هایدگر در ویرانهها: میان فلسفه و ایدئولوژی» (۲۰۲۳)، یکی از مهمترین منتقدان هایدگر در این زمینه است.
کتابی که قصد ارائهی تصویری از زندگی یک چهرهی ادبی را دارد به طور طبیعی سه مقطع مهم جوانی، میانسالی و کهنسالی نویسنده را از هم تفکیک میکند. همین طور اگر حادثهی مهمی و تعیینکنندهای در زندگی نویسنده رخ داده باشد، آن هم میتواند مبنای دورهبندی زندگی و خلاقیت نویسنده قرار گیرد. و در زندگی داستایفسکی قطعاً چنین حادثهی تکاندهندهای بوده است.
از دوازده داستان مجموعه، هفت داستان دربارهی عشق هستند. البته این داستانها دربارهی چیزهای دیگر هم هستند، اما مسلماً عشق تم اصلی و برجستهی آنهاست. و همه دربارهی شکنندگی، رازآمیز بودن و فرّار بودن عشق. در همهی این داستانها، معلوم است زیبایی عشق زمان درازی نمیپاید و همین موضوع عاشق را در تبدیل آن به وصلت دائم ــ ازدواج ــ به تردید میاندازد و چه بسا وقتی این وصلت به دلایل مختلف شکل نمیگیرد، عاشق به خودش میگوید «خوب شد با او ازدواج نکردم».
نوشتهی برادران گروسمیث خط داستانی سادهای دارد و ممکن است در ابتدا کمی خستهکننده و تکراری بهنظر برسد؛ اما بهمحض اینکه خواننده بیشتر با شخصیتها آشنا میشود و حالوهوای کتاب را درک میکند، روند صعودی داستان آغاز میشود و سخت میتوان کتاب را زمین گذاشت. این کتاب اگرچه در ایران شهرت زیادی ندارد؛ اما یکی از کتابهای معروف و محبوب انگلیسیهاست.
