قسمت اول «نامههای سرگشاده» به فرآیندی میپردازد که طی آن هاول به پختگی در نوشتن رسیده است. هاول به مرحلهای از بلوغ نویسنده اشاره میکند که پس از بارها و بارها کندوکاو کورکورانه، به فهم جدیتری از خود و دنیای پیراموناش میرسد و برای مشاهدهی جهان سبک منحصربهفرد خود را میآفریند.
کتاب «پرسشهای اولین و آخرین» آخرین اثر فلسفی اوست که در سال ۲۰۱۶ منتشر شد. میتوان حدس زد که مگی آخرین حرفهای فلسفی خود را در این کتاب جمعبندی کرده است. به عبارت دیگر، این کتاب فشرده و خلاصۀ یک عمر دانش و تجربه در حوزۀ فلسفۀ غرب است و لذا ارزش یکهای دارد. مگی میخواهد اندیشههای فلسفی خاص خود را به دست آورد. برای این منظور از سنت فلسفۀ غرب و برخی از فیلسوفان بزرگ بهره میبرد.
ایوان کلیما نویسندهٔ اهل چک و همدورهٔ میلان کوندراست. او هم جنگ و اردوگاههای کار نازیها و تسخیر پراگ بهدست شوروی را تجربه کرده هم بحران زندگی پس از جنگ و اختناق را. کلیما با آدمهای رنجدیده که زندگیشان در راه تحقق آرمانهای پوچ و شکستخوردهٔ پدرانشان تباه شد، همراه بوده است. و رمان ««نه فرشته نه قدیس» داستان همین انسانهاست. داستان انسانهایی که از آرمانخواهی نسل پیش از خود بیزارند.
مردانی خسته از کار که هریک حالت و حرکت خاص خود را در راهرفتنِ سست و بیرمق نشان میدهند. زنانی که با شوق برای خرید میروند و هرکدام کلاهشان را با جهت و زاویهای خاص بر سر گذاشتهاند. هر کدام از این حرکات، جهانی از قصه در خود نهفته دارند و فیلمساز تنها باید میان آنها بچرخد و این همه ایده برای تصویرپردازی را جمع و ضبط کند. اما مسأله اینجاست که در اینصورت کار نویسنده چیست؟ آیا داستاننویسی در عصر مدرن رو به زوال میرود؟ پیراندللو در پی یافتن پاسخ، ده سال روی کار داستانی بعدیاش دربارهی سینما زمان میگذارد و «دفترهای سرافینو گوبیو فیلمبردار سینما» را مینویسد.
«زندگانی من و روزگار سخت» شامل نُه روایت از رخدادهای طنزآلود زندگی جیمز تِربِر رماننویس، طنزپرداز، روزنامهنگار، نمایشنامهنویس و طراح آمریکایی است که بیشتر به خاطر داستانهای کوتاه و طرحهای کارتونیاش در مجلۀ نیویورکر مشهور است. غیر از این رویدادها که با قلم بسیار توصیفی و افزودن شاخ و برگهای فراوان به یک واقعۀ سادۀ خانگی به فصول نُهگانۀ این کتاب تبدیل شدهاند، تا حدود ۵۰ صفحۀ ابتدای کتاب شامل پیشگفتار مترجم، گاهشمار زندگی نویسنده، مقدمۀ جان. ک هاچِنز و دیباچهای بر زندگی تِربِر است که خواندن هیچیک از این بخشها نیز خالی از لطف نیست.
«نه فرشته، نه قدیس» رمانی چندصداییست که با محوریت زندگی کریستینا، دندانپزشک افسردۀ میانسال، در پراگ و در واپسین سالهای قرن بیستم روایت میشود. کریستینا راوی اصلی داستان است. ما زمانی به زندگی او پا میگذاریم که تازه پدرش را از دست داده، شوهر سابقش در حال احتضار است، مدتی است پسر جوانی به او شیفته شده و دخترش به اعتیاد افتاده است. کلیما ما را با کریستینا همراه میکند.
عینی در داستاننویسی تحت تاثیر نویسندگان روس بود، او خود را شاگرد ماکسیم گورکی میخواند و در نوشتن داستان نیز وامدار او و شیوه رئالیسم سوسیالیستی است. رمان «مرگ سودخور» که در سال ۱۹۳۷ برای نخستین بار منتشر شد، رمانی است رئالیستی و برخوردار از حال و هوایی طنز آمیز. نویسنده در این رمان از زندگی و خاطرات ایام جوانیاش در بخارا بهره بسیار برده است. او نه تنها وظیفه روایت داستان را برعهده دارد بلکه خود نیز در داستان حضوری پررنگ دارد.
رمان در آغاز فضای تیرهوتار پس از جنگ را تداعی میکند. جنگی که فقدانها و زخمهای بسیار بر جا گذاشته و گویی تنها بازماندگان حقیقی، همان جانباختگان آن هستند. عثمان که روایتگر ماجراهای کتاب است، در کوشکی مهجور و قدیمی به مرور خاطرات مردگانی که جنگ را از سر گذراندهاند میپردازد. برخی از آنها ملموس و عینیاند و برخی دیگر را عثمان از خلال مکاشفهای که خلوت و پرواز ذهن برایاش فراهم کرده، به دست میآورد.
در حالی که فرگسن در کتاب جدیدش، «برج و میدان» صراحتاً اشارهای به داستان «پایۀ چراغ» نمیکند، اما به تمایل بشر به یافتن پاسخ در مکانهایی اشاره میکند که بسیاری از رویکردهای تحقیقاتش را در بر گرفته است. فرگسن معتقد است که مورخان به سلسلهمراتبها (سلطنتها، امپراتوریها، دولت-ملتها، دولتها، ارتشها، شرکتها) بیش از حد توجه کرده و از نقش شبکههای اجتماعی که متهم به ایجاد اخلال میشوند غافل ماندهاند. به اعتقاد فرگسن، دلیل اصلی این غفلت «تکیۀ منابع اصلی بر اسنادی است که توسط مؤسسات سلسلهمراتبی همچون ایالتها تولید شدهاند.»
