چگونه سوگیری و تبلیغات را در رسانهها تشخیص دهیم
اتمام چاپتقریباً همۀ رسانههای جهان مدعیاند که گزارشهای خبریشان را به صورت مستقل، بیطرفانه، و محققانه تولید میکنند. مدعیاند که صرفاً به گزارش و توصیف «واقعیت عینی» میپردازند و از هر گونه نتیجهگیری و قضاوت پرهیز میکنند. از سوی دیگر، ادعا میکنند که رسانههای رقیب این واقعیتها را به نحو توطئهآمیز تحریف کرده و به آن جهت میدهند. آیا این مدعا درست است؟ آیا رسانۀ مستقل و بیطرف وجود دارد؟ ظاهراً پاسخ این پرسشها منفی است. رسانهها، حتی اگر (بر فرض محال) از صاحبانشان و از حکومتها تأثیر نپذیرند، از فرهنگ و نظرگاه مخاطبانشان تأثیر میپذیرند. پوشش خبری غالب در یک جامعه بر اساس اصلهای زیر عمل میکند: «ماجرا از نظرگاه ما (و جامعۀ ما) چنین به نظر میرسد؛ بنابراین، ماجرا چنین است.»
- «این واقعیتها باورهای ما را تأیید میکنند؛ بنابراین، اینها مهمترین واقعیتها هستند.»
- «این کشورها با ما دوست نیستند؛ بنابراین، این کشورها شایستۀ انتقادند.»
- «این گزارشها بیشترین جذابیت یا هیجان را برای خوانندگان ما دارند؛ بنابراین، اینها مهمترین گزارشهای خبریاند.»
کسانی که خبرها را نقّادانه دنبال میکنند تکتکِ این اصلها را معکوس میکنند. کتاب حاضر نحوۀ انجام این کار را توضیح میدهد و بنابراین تأثیر سوگیری و تبلیغات بر اندیشیدنِ افراد را کاهش میدهد.
ماهیت و کارکردهای تفکر نقادانه و خلاقانه
اتمام چاپرابطۀ میانِ جنبۀ خلّاقانه و جنبۀ نقادانۀ تفکر غالباً بهدرستی فهمیده نمیشود. این بدفهمی تا حدود زیادی نتیجۀ تصویری است که رسانههای گروهی از اشخاصِ خلّاق و نقّاد عرضه میکنند. رسانهها همواره شخصِ خلّاق را شبیه یک دانشمند خلوضع نشان میدهند که قدرت تخیل بالایی دارد و خودجوش، هیجانی، و سرچشمۀ اندیشههای نادر است، اما غالباً در عالمی دیگر سیر میکند و از واقعیتهای روزمره فاصله دارد. در عوض، شخصِ نقّاد را، بهغلط، شخصی صرفاً ایرادگیر، شکّاک، منفینگر، خردهگیر، انعطافناپذیر، و عیبجو نشان میدهند. در نگاه اول به نظر میرسد که تفکر نقادانه و تفکر خلاقانه با هم ارتباطی ندارند یا حتی در تضاد با یکدیگرند. ظاهر قضیه این است که تفکر نقادانه خودآگاه و قابل آموزش است و تفکر خلاقانه ناخودآگاه و غیر قابل آموزش. این دیدگاه کاملاً غلط نیست، اما بهرۀ بسیار اندکی از حقیقت دارد. حقیقتِ نهفته در دیدگاه یادشده این است که هیچ شیوۀ شناختهشده و مشخصی برای ایجاد خلاقیت نبوغآمیز در افراد وجود ندارد. با این حال، راههایی برای آموزش همزمان تفکر نقادانه و خلاقانه وجود دارد.
این کتاب رابطۀ میان وجه خلاقانه و وجه نقادانۀ تفکر را بررسی میکند و نشان میدهد که تفکر نقادانه و خلاقانه نیازمند یکدیگرند. همچنین نشان میدهد که ذهنهای بزرگ در نتیجۀ بهکارگیری همزمان تفکر نقادانه و خلاقانه پدید آمدهاند.
مفهومها و ابزارهای تفکر نقادانه
اتمام چاپکتاب کوچکی که در دست دارید شامل مفهومها و ابزارهای اصلیِ تفکر نقّادانه از دیدگاه ریچارد پُل میشود و این مفهومها و ابزارها را به صورت فشرده بیان میکند. این کتاب (که مبنای سایر کتابهای «مجموعۀ راهنمای اندیشهورزان» است) حاوی برداشتی از تفکر نقادانه است که نوعی توافق عمومی بر سر آن وجود دارد؛ از این جهت، به کار استادان میآید. برای دانشجویان نیز، یک کتاب تکمیلیِ تفکر نقادانه در کنار کتابهای درسی دیگر است. استادان میتوانند از آن در طراحی برنامۀ آموزشی، تکلیفهای درسی، و آزمونها برای موضوعهای گوناگون استفاده کنند. دانشجویان نیز میتوانند از آن برای ارتقای یادگیری خودشان در زمینههای مختلف استفاده کنند.
مهارتهای مطرحشده در این کتاب در هر موضوعی به کار میآیند و افراد نقّاد از آنها در خواندن و نوشتن، و نیز در صحبتکردن و شنیدن، استفاده میکنند. این مهارتها را میتوان هم در زندگی شخصی و روزمره و هم در فعالیتهای علمی (از تاریخ و ریاضیات گرفته تا فلسفه و هنر) به کار برد.
مغالطههای پرکاربرد: ۴۴ ترفند کثیف برای برنده شدن در بحثها
اتمام چاپ«فریب» بخشی از زندگی روزمرۀ انسانهاست. ما فریب میدهیم و فریب میخوریم؛ راست را دروغ و دروغ را راست جلوه میدهیم. جالب اینجاست که خیلی وقتها حتی خودمان را هم فریب میدهیم و حقیقت را برای خودمان هم واژگونه میکنیم. یکی از مهمترین ابزارهای ما برای این خودفریبیها و دیگرفریبیها «مغالطه» است. به استدلالهای نادرستی که برای اقناع خودمان و دیگران مورد استفاده قرار میدهیم «مغالطه» گفته میشود.
گیسوان هزارساله: گوشههایی از خاطرات یک باستانشناس
اتمام چاپخاک مادهٔ شگفتانگيزی است و باستانشناسی دنيای شگفتانگيز ديگری كه سر و كارش با اين ماده است. وقتی به يك تپهٔ باستانی كلنگ میزنی يا خاک يك معبد چند هزار ساله را زير و رو میكنی يا به استخوانهای پوسيدهٔ يك خاکسپردهٔ پنج شش هزار ساله دست میزنی تازه آغاز كار است و راهيابی به راز و رمز اين دستيافتهها و آگاهی از چون و چراها، باورها، پيروزیها و شكستها و بسياری ديگر سخت دشوار است و گاه ناممكن. این است كه بيشتر باستانشناسها فقط به یک تاريخگذاری میپردازند و بس. جدا از كاوش؛ رويدادهای وابسته به آن غير منتظره و باورنكردنی و گاه بسيار تأسفبرانگيز است.
گيسوان هزارساله بازتاب ناچيز و بخشی بسيار اندک از اين رويدادهاست.
فرشته ظلمت
۱.۵۰۰.۰۰۰تومانساباتو در فرشتۀ ظلمت كه اثری است یکسره در ستایش خیال و افسانه و هنر، هم خالق است و هم مخلوق، چراكه خود را به عنوان شخصیت اصلی رمان قرار میدهد. تفكیك این دو از هم از آن رو بسیار دشوار است، كه هر دو زندگی و رؤیاهای مشابهی داشتهاند. نویسنده داستان را از مجرای هزارتویی روانی كه ساختۀ خودش است روایت میكند. ساباتو بوئنوس آیرس را همچون مغاكی ظلمانی تصویر میكند كه به تمامی ساختۀ ذهن اوست.
فرشتۀ ظلمت حـاصل جستوجوی نویسنده است برای یافتن جایگاه خود در این جهان و رسیدن به آرامـش، جـستوجـویی كه به مقصـود خـود رسـیده اسـت.
در دام داعش: دولت اسلامی یا عقبگرد تاریخ
اتمام چاپگروه دولت اسلامی ورود خود را به شکلی خونین و پر سر و صدا به صحنهٔ اخبار و امور بینالمللی اعلام کرد. داعش با بهرهوری از بحران رو به رشد در سوریه و عراق کنترل بخشهای وسیعی از مناطق این دو کشور را به دست گرفت و متعاقب آن امروزه منابع مالی عظیمی را در اختیار دارد. ارادهٔ این گروه برای تشکیل یک دولت اسلامی آن را از القاعده متمایز میکند.
پییر ژان لوییزار، تاریخنویس و کارشناس امور خاورمیانه، در این کتاب سعی کرده است به دلایل موفقیت دولت اسلامی بهویژه در عراق و سوریه بپردازد. وی موضوعاتی را که کمتر مورد توجه قرار گرفته_ اعم از منطقهای یا جهانی، اجتماعی یا مذهبی_ پیش چشمان ما میگذارد، موضوعاتی که در اوایل قرن گذشته ریشه گرفتهاند؛ زمانی که اروپا مرزهای کنونی خاورمیانه را مشخص میکرد. در این کتاب که به نوعی گفتوگوی تاریخ و اوضاع معاصر است، نویسنده به ما توضیح می دهد چرا امروز به دام داعش افتادهایم.
فروپاشی: چگونه جوامع راه فنا یا بقا را بر میگزینند
۸۰۰.۰۰۰تومانچگونه جهان ما میتواند به بهترین شکل از خودکشی زیستبومی جلوگیری کند؟
آسیبهای زیستمحیطی، تغییرات آب و هوایی، جهانی شدن، رشد سریع جمعیت، تصمیمهای سیاسی نابخردانه همه عواملی بودهاند که در سراسر دنیا باعث فروپاشی جوامع شدهاند، اما بعضی جوامع با چارهاندیشیهای مناسب راه بقا را در پیش گرفتند.
جرد دایموند به یافتن الگوی بنیادین فاجعه میپردازد و با استفاده از رشتهای از روایتهای فرهنگی-تاریخی جالب نظریهای فراگیر و جهانی ارائه میدهد. فروپاشی از فرهنگهای پولینزیایی در جزیرهٔ ایستر به تمدنهای پررونق آناسازی و مایا در امریکا و سرانجام به مهاجرنشین محکوم به فنای وایکینگها در گرینلند میرسد.
امروز هم مشکلاتی مشابه فرا روی ماست و هماکنون فاجعه گریبانگیر رواندا و هاییتی شده است و حتی چین و استرالیا سعی دارند با ابداع روشهای نوین با آن به مقابله برخیزند.
کتاب هوشمندانه و روشنگر و بسیار جذاب فروپاشی جای خود را در میان کتابهای اساسی زمانهٔ ما باز کرده است و به بیش از ۳۱ زبان ترجمه شده است.
آیههای آه: ناگفتههایی از زندگی و کار فروغ فرخزاد
اتمام چاپنخستین سالهای دههٔ شصت بود. دورهٔ دبیرستان را میگذراند. دلش میخواست هرچه زودتر بزرگ شود. هرچند که بعدها پشیمان شد و فهمید دنیای بزرگترها چه اندازه تلخ و تیره و بیرحم است. دفترچهای داشت که در آن چیزهایی مینوشت. چیزهایی که فکر میکرد مهم است و باید از بزرگترها بپرسد. یکبار به عبارتی برخورد که نام فروغ فرخزاد بر خود داشت: «افق عمودی است و حرکت، فوارهوار.» خیلی با خودش کلنجار رفت. نمیفهمید افق چگونه میتواند عمودی باشد. فروغ از همانجا برایش سؤال شد و همه چیز از همانجا شروع. از همان کودکی، از همان دبستان، از همان نخستین سالهای دههٔ شصت…
وقایع کلاغیه (واقعهی سوم: نجاتیافتگان)
۳۰۰.۰۰۰تومانهر یک از کتابهای این مجموعه راوی و داستان مستقلی دارند، اما شخصیتهای هر سه کتاب کلاغهایی هستند دارای هوش و شعوری انسانی، با فرهنگ و آداب و رسوم و باورهای خاصی که به آنها نسبت داده شده. جدا از تحقیقات دامنهدار نویسنده در زندگی کلاغها، این سهگانه بیش از هر چیز ریشه در باورها، افسانهها و اسطورههای بومیان سرخپوست آمریکای شمالی دارد. سهگانهای که حرفهای زیادی برای زندگی و زمانۀ امروز ما آدمها دارند، حرفهایی که بهراستی محدودۀ سنی و جغرافیایی نمیشناسد.
وقایع کلاغیه (واقعهی دوم: طاعونزدگان)
۳۰۰.۰۰۰تومانهر یک از کتابهای این مجموعه راوی و داستان مستقلی دارند، اما شخصیتهای هر سه کتاب کلاغهایی هستند دارای هوش و شعوری انسانی، با فرهنگ و آداب و رسوم و باورهای خاصی که به آنها نسبت داده شده. جدا از تحقیقات دامنهدار نویسنده در زندگی کلاغها، این سهگانه بیش از هر چیز ریشه در باورها، افسانهها و اسطورههای بومیان سرخپوست آمریکای شمالی دارد. سهگانهای که حرفهای زیادی برای زندگی و زمانۀ امروز ما آدمها دارند، حرفهایی که بهراستی محدودۀ سنی و جغرافیایی نمیشناسد.
وقایع کلاغیه (واقعهی اول: خودسران)
۳۰۰.۰۰۰تومانهر یک از کتابهای این مجموعه راوی و داستان مستقلی دارند، اما شخصیتهای هر سه کتاب کلاغهایی هستند دارای هوش و شعوری انسانی، با فرهنگ و آداب و رسوم و باورهای خاصی که به آنها نسبت داده شده. جدا از تحقیقات دامنهدار نویسنده در زندگی کلاغها، این سهگانه بیش از هر چیز ریشه در باورها، افسانهها و اسطورههای بومیان سرخپوست آمریکای شمالی دارد. سهگانهای که حرفهای زیادی برای زندگی و زمانۀ امروز ما آدمها دارند، حرفهایی که بهراستی محدودۀ سنی و جغرافیایی نمیشناسد.