و پرسش‌هایی دیگر دربارۀ مغز انسان

لوران کوئن، عصب‌شناس برجستهٔ فرانسوی، خواننده را به سفری جذاب در قلمرو مغز و زبان و تکامل می‌برد. او با تکیه بر پژوهش‌های علوم اعصاب، روان‌شناسی، زبان‌شناسی و زیست‌شناسی تکاملی نشان می‌دهد که سخن گفتن بسیار فراتر از تولید صداست و برای فهم پیدایش زبان باید به سازوکارهای شگفت‌انگیز مغز انسان نگریست. این کتاب روایتی علمی و در عین حال خواندنی است از اینکه مغز ما چگونه زبان را می‌آموزد، چرا گونه‌های دیگر به زبان انسانی دست نیافته‌اند و سخن گفتن چه چیزی دربارهٔ ماهیت انسان به ما می‌گوید. در پسِ پرسش جذاب عنوان کتاب، پرسشی بنیادی‌تر نهفته است: چه ویژگی‌هایی در مغز انسان پدید آمده که به ما امکان داده است با زبان بیندیشیم، تجربه‌هایمان را منتقل کنیم و جهانی از معنا بسازیم؟

این کتاب داستان کوشش بشر است برای کشف علت خوب بودن (یا نبودن) ما با دیگران، داستانی که در قالب تلاش‌های هفت زیست‌شناس نابغه روایت می‌شود. چرا در دنیای رقابت بیرحمانه برای زنده ماندن شایسته‌ترین‌ها، شاهد اعمال نیکوکارانه هم از سوی جانوران و هم از سوی انسان هستیم؟ چرا گاه حاضر می‌شویم ضرر کنیم تا دیگری سود کند؟ این داستان نیز مثل بیشتر داستان‌های تکاملی دیگر با داروین آغاز می‌شود که مشکل فداکاری او را به ستوه آورده و به پاشنهٔ آشیل نظریه‌اش تبدیل شده بود. حل این معما نزدیک به یک قرن طول کشید و به شکل‌گیری رشتهٔ تکامل اجتماعی انجامید که رشته‌های دیگری همچون بوم‌شناسی رفتار، روان‌شناسی تکاملی، و تکامل فرهنگ از آن زاده شده‌اند. معادلۀ فداکاری کتابی است کم‌نظیر که به شما امکان می‌دهد نگاهی از درون به دنیای فکری معماران چارچوب نظری تکامل بیندازید.

پیکتی در سرمایه و ایدئولوژی سراغ سیاست و ایدئوژی و تاریخ می‌رود و دست روی انگاره‌های مسلطی می‌گذارد که در تثبیت نابرابری در روندی هزارساله دست داشته‌اند. سرمایه و ایدئولوژی ضمن پژوهشی جامع در برهه‌های تاریخی دور و نزدیک و کشورهای گوناگون نشان می‌دهد که بازار و سود و سرمایه برساخت‌هایی تاریخی و وابسته به شیوهٔ گزینش‌ها هستند، برده‌داری و بندگی و استعمار و کمونیسم و ابرسرمایه‌داری حاصل درهم‌کنش‌های مادی و ایدئولوژیک گروه‌های اجتماعیِ متعارض محسوب می‌شوند و، مهم‌تر از همه اینکه، موتور محرک پیشرفت بشر در قرن‌های متمادی نه تثبیت حقوق مالکیت یا سودای ثبات که مبارزه برای برابری و آموزش بوده است. بر اساس این پژوهش، جهان از دههٔ 1980 به این سو با اشکال تازه‌ای از نابرابری افراطی دست‌و‌پنجه نرم می‌کند که آن را تا حدی می‌توان واکنشی به کمونیسم دانست، اما در این میان، تأثیر ناآگاهی و تخصص‌گرایی فکری و سیاست‌های هویت‌گرا را نیز نباید نادیده گرفت. پیکتی دوگانهٔ کاذب راست و چپ را از حل مسائل امروز ناتوان می‌بیند و خود، در مقابل، از رویکردی متوازن‌تر به اقتصاد و سیاست سخن می‌گوید و «سوسیالیسم مشارکتی» نوینی را پیشنهاد می‌کند که مبتنی است بر ایدئولوژی برابری و مالکیت اجتماعی و آموزش و به‌اشتراک‌گذاری دانش و قدرت. از این نظر، سرمایه و ایدئولوژی صرفاً به فهم ما از جهان کمک نمی‌کند، بلکه فراتر از آن، در پی دگرگونی جهان است.