شاهنامهٔ فردوسی: تصحیح انتقادی و شرح یکایک ابیات ۰۷ (دفتر هفتم)
۱.۸۰۰.۰۰۰توماناین کتاب دربردارندهی متن کامل شاهنامهی فردوسی و شرح یکایک ابیات آن است: متن شاهنامه بر پایهی مهمترین و قدیمترین دستنویسهای آن ـــ همچون دستنویسهای کتابخانهی بریتانیا، کتابخانهی فلورانس، کتابخانهی دانشگاه سنژوزف، کتابخانهی واتیکان و… و بررسی چاپهای پیشین ـــ تصحیح شده است و شرح یکایک ابیات شاهنامه با ارائهی معانی مفردات و ترکیبات، تعابیر کنایی، تمثیلی، مجازی، استعاری، گزارش ریشهشناسی واژگان، مقایسهی درونمایهی داستانها و کاروکنشِ شخصیتها در حماسه، تاریخ و اساطیر و با سنجش متون همزمان و ناهمزمان با شاهنامه صورت پذیرفته است، و بخش آخرِ توضیحاتِ هر بیت نیز به گزارش و معنای آن بیت اختصاص یافته است. برگردان عربی شاهنامه، از فتح بن علی بنداری اصفهانی در اوایل قرن هفتم، فهرست واژههای گزارششده، فهرست واژههای ایرانی باستان، فهرست واژههای عربی، فهرست واژههای غیر ایرانی و غیر عربی، فهرست نام کسان و نام مکان، بیتیاب و کتابنامه از پیوستهای این کتاب است.
گیاهان چه میدانند؟
۶۵۰.۰۰۰تومانگیاهان چه میتوانند بدانند؟ آنها نه مغز دارند و نه دستگاه عصبی، پس اصلاً چطور ممکن است چیزی بدانند؟ اما اگر چیزی نمیدانند، چگونه رویدادهای گوناگون تاریخ زمین را پشت سر گذاشته و تا کنون دوام آوردهاند؟ شکوفههای گیلاس از کجا میدانند کی باید بشکفند؟ گل آفتابگردان چگونه پی خورشید میرود؟ تلهٔ ونوس از کجا میداند کی باید بسته شود؟ باید به اطلاعتان برسانیم که گیاهان اگرچه مغز و اعصاب ندارند، اما سلولهای گیاهی با جریان الکتریکی با هم ارتباط برقرار میکنند و در انجام این کار از بعضی پیامرسانهای عصبی استفاده میکنند که در بدن انسان نیز وجود دارد. حتی خواندن چند فصل نخست این کتاب تضمین میکند که دیگر هرگز نتوانید به گیاهان به چشم سابق نگاه کنید. بهویژه آنکه معلوم شده آنها نیز ما را میبینند! و اتفاقاً دیدشان رنگی است. گیاهان از حواس دیگری همچون بویایی، چشایی، لامسه، و احتمالاً شنوایی برخوردارند، و گرچه از اندیشه و خردورزی بیبهرهاند، اما خیلی چیزها را میدانند و به یاد میآورند. شاید نگریستن به جهان از دید یک سگ یا گربه چندان دشوار نباشد، اما نگریستن از منظر چمنی که روی آن راه میرویم، گلی که میبوییم، و درختی که از آن بالا میرویم، سبب میشود جایگاه خودمان در طبیعت را بهتر بشناسیم.
مرگی که زندگی است
اتمام چاپتصور کنید که در گوشهای از جهان واقعی ما، و نه در عالم تخیل و داستان، نامهای با این کلمات شروع شده باشد، «محبوبم، متأسفانه شاید این نامهٔ وداع من با تو باشد. تا ساعتی دیگر اعدام خواهم شد و…»؛ آنگاه هرچه پس از این کلمات نوشته شده باشد اهمیتی بیمانند خواهد داشت، خواه سادهترین سخنان و خواه دشوارترین پرسشها و پیامها. اهمیت آنها بیش از هرچیز در این است که چشم در چشم مرگ نوشته شدهاند، خصوصاً اگر این مرگ در راه آرمانی والا بوده باشد.
این کتاب دربردارندهٔ یادداشتها و نامهها و نوشتههایی اینچنین از بیش از پنجاه تن از کسانی است که محکوم به مرگ یا در آستانهٔ مرگ بودهاند و در زندانها و اردوگاههای نازیها جان سپردند.
ویز، نیش، گاز
اتمام چاپبا ویز، نیش، گاز گامبهگام با دنیای حشرات آشنا میشویم تا بفهمیم که چرا ما و سیارهای که در آن زندگی میکنیم بدون آنها بختی برای بقا نداریم. حشرات تقریباً نیمی از دنیای جانوران را تشکیل میدهند و همهجا حضور دارند؛ از اعماق غارها تا بلندیهای هیمالیا، درون کامپیوترها، چشمههای آب داغ، و حتی در سوراخ گوش و بینی جانوران بزرگتر. خیلیها گمان میکنند زندگی در نبود حشرات دلپذیرتر خواهد بود، اما درواقع بدون آنها زندگی ناممکن خواهد شد. حشرات هستند که گیاهان و جانوران مرده را به خاک تبدیل میکنند و گلها را گردهافشانی میکنند و بود و نبود بسیاری از محصولات کشاورزی وابسته به آنها است. زندگی، آنطور که میشناسیم، بدون حشرات چندان نخواهد پایید و این در حالی است که در سالهای اخیر گزارشهای نگرانکنندهای منتشر شده است دربارهٔ کاهش چشمگیر شمار و تنوع حشرات، روندی که برای ما و سیارهمان پیامدهای جدی خواهد داشت.
چهرههای موسیقی ایران معاصر ۰۵ ــ جلد پنجم
۱.۲۰۰.۰۰۰تومانمتأسفانه در زمان ما اوضاع به گونهای است که حتی بسیاری از افراد روشنفکر و اهل مطالعه و ادب نیز به کلی با موسیقی ملی خود بیگانهاند. اما نباید فراموش کرد که در روزگاری نهچندان دور اساتید بزرگ و ارجمندی این موسیقی را به بهترین وجهی اجرا نموده و چراغ آن را روشن نگاه داشتهاند.
چهرههای موسیقی ایران معاصر (در یک مجموعهٔ چند جلدی) به بررسی سبک آثار و احوال آنان پرداخته و کوشیده است تا این انفصال فرهنگی و جدایی جوانان را از میراث فرهنگی خود برطرف نموده، و قدمی در جهت قدرشناسی و ارج نهادن به هنر والا و جاودان آنان باشد. ترتیب شخصیتهای متن بر اساس تاریخ تولد آنهاست. آقا علیاکبر فراهانی سرسلسلهٔ خاندان موسیقی و ردیف موسیقی ایران در محدودۀ یک و نیم قرن اخیر مبنا قرار گرفته و شخصیتهایی که پس از او در نظر گرفته شدهاند به نحوی در پیشرفت موسیقی ایران تأثیرگذار بودهاند: موسیقیدان، موسیقیشناس، نوازنده، خواننده، ترانهسرا، سازندۀ ساز، کارشناس موسیقی، رهبر ارکستر.
جهان ریاضی ما
۱.۱۵۰.۰۰۰تومانجهان ریاضی ما یک سفرنامه است. روایتِ سفری است اعجابانگیز در زمان و مکان، از دورترین گذشتۀ قابلتصور تا زمان حال و آیندۀ بسیار دور، از ذرات کوچکتر از اتم تا ابعاد کهکشانی و بسیار فراتر از آن. مکس تگمارک در این کتاب یافتههای جدیدِ کیهانشناسی و مکانیک کوانتومی را با زبانی ساده و روشن و بدون اتکا به فرمولهای ریاضی توضیح میدهد.
سوای سبک خاص نویسنده که با دوری کردن از لحن خشک و سردِ مرسوم در نوشتههای علمی، خواننده را در تجربیات شخصی و عاطفیِ خود در طول این سفرِ فکری همراه میکند، جهان ریاضی ما تفاوت مهم دیگری نیز با سایر کتابهای ترویج علم دارد. تگمارک در این کتاب، افزون بر توضیح نظریههای استاندارد فیزیک، از مرزِ آخرین یافتههای علم فراتر میرود و فرضیۀ بلندپروازانۀ خودش به نام «فرضیۀ جهان ریاضی» را توضیح میدهد و میکوشد از آن دفاع کند. مطابق این فرضیه، کل واقعیت اساساً یک ساختارِ ریاضی است.
نامههایی به یک دانشمند جوان
۴۰۰.۰۰۰تومانادوارد ویلسون آموختههایش از کارراههٔ حرفهای و عصارهٔ ۶۰ سال تدریس خود را در نامههایی برای نسلهای پس از خویش بازگو میکند. از خاطرات پیشاهنگی خود در دورهٔ نوجوانی، آنزمان که دلمشغول مورچهها و پروانهها بوده، میآغازد و ۲۱ نامه را با داستانهایی از زندگی خویش پیش میبرد. از انگیزههایش برای زیستشناس شدن میگوید و از کامیابیها و ناکامیهای مسیری که پیموده است.
در زمانهای که بقای ما بیش از پیش به درکمان از علم گره خورده، ویلسون بر آن است که موفقیت در عرصهٔ علم چندان به هوش سرشار یا مهارت ریاضی مربوط نیست و مهم اشتیاق و ممارست در یافتن و حل مسئله است. او میکوشد خوانندگان کتابش را متوجه عشق به خلاقیت علمی کند و احترام آنان را به جایگاه کوچک انسان در زیستبوم سیاره برانگیزد.
ادوارد ویلسون (۲۰۲۱-۱۹۲۹)، زیستشناس و طبیعیدان آمریکایی، یکی از بزرگترین نظریهپردازان تکامل در جهان و نویسندهٔ بیش از 30 کتاب دربارهٔ مورچهها، بومشناسی، زیستشناسی اجتماعی، تنوع زیستی، و تکامل است. او استاد دانشگاه هاروارد بود و برندهٔ جایزههای متعدد، ازجمله جایزهٔ پولیتزر. دوران کودکی ویلسون در جنوب آمریکا و جمعآوری مارها و حشرات در جنگلها و مردابهای این منطقه تأثیری ماندگار بر کار و زندگیاش گذاشت.
میخواهم مراتب امتنان خودم را ابراز کنم. سپاس از شما که به من و هزاران نفر دیگر یادآوری کردید که چرا دانشمند شدیم. کتاب شما، نامههایی به دانشمند جوان، پیش و بیش از هر چیز دربارهٔ حظ و اشتیاقِ کشفکردن است…
ـــــــ بیل استریور، نیویورک تایمز بوک ریویو
ویلسون در گنجینهای از رهنمودهای عملی و نظری، که انباشتهٔ هفت دهه تجربهٔ اوست، برای دانشمندان تمام رشتهها ــــ در هر سن و سالی ــــ اندرزهایی کارا فراهم میآورد. این اثر رسالهای پرطمطراق و مشحون از اندیشههای فلسفی دربارهٔ بسط ایدههای بزرگ نیست. ویلسون صرفاً عشقش به مورچهها و تاریخ طبیعی آنها را با ما سهیم میشود و بیتردید از آنها لذت میبرد. باقی چیزها از پی میآید.
ـــــــ نیچر
در ستایش عقل
۶۰۰.۰۰۰تومانبرخی روانشناسان و فیلسوفان نقش عقل را در زندگی ما کم اهمیت جلوه دادهاند. مایکل لینچ کار فوقالعادهای انجام داده است در توضیح اینکه عقل چیست و چرا هیچ بهانهٔ خوبی برای کنار گذاشتن عقل، این بهترین ایدهٔ روشنگری، وجود ندارد. چیزی که در مورد کتاب قابل توجه است، سبک آن است: نویسنده استدلالهای عمیق را با پرداختی همهفهم به پیش میبرد.
ــ آنتونی گوتلیب، نویسندهٔ رؤیای عقل
عقلانیت عینی پشتیبان عقل است و به همین دلیل باید از آن پیروی کرد. چگونه موضوع میتواند از این قرار باشد و این دفاع چه پیامدهایی دارد؟ پاسخ گسترده به این پرسشها را در کتاب در ستایش عقل مییابید. این کتاب توانسته عمق فلسفی را با گسترهٔ تاریخی و مضمونی ترکیب کند. دقت را فدای لفاظی نمیکند، و وضوح را با اختصار درهم میآمیزد. این کتاب در برابر جریانهای نسبیانگار در اندیشهٔ فلسفی و جریانهای محافظهکار جزماندیش در اندیشهی سیاسی میایستد. در مقابل این عده بارها و بارها باید ایستاد و مایکل لینچ این ایستادگی را استادانه انجام میدهد.
ــ ارنست سوزا، استاد فلسفه در دانشگاه راتگرز
هفت غار
۷۰۰.۰۰۰تومانباستانشناسان یا صرفاً خودشان و برای هم مینویسند، یا چندان تخیل و صنعت ادبی به کار میبرند که عموماً تشخیص علم از شبهعلم یکسره دشوار میشود. اما تکنگاری هفت غار از لونی دیگر است؛ هم مشحون است از اکتشافات علمی باستانشناسی پرشور و ثابتقدم که دیرزمانی در سرما و گرما غارهای خاورمیانه را روشمندانه در پی کشف آثار و نشانههای دوران پارینهسنگی میکاود و یافتههایش را طبقهبندی و مرتب میکند، هم مشحون است از توصیفات روایی در شرح مشقات و مصائب باستانشناس، تعامل او با مردمان بومی از طنجه تا افغانستان، و البته نحوهٔ تعامل با کارگزاران دولتی. از این رو، هفت غار، خاصه برای ما ایرانیان، هم سندی است در حوزهٔ مطالعات باستانشناسی هم حاوی اطلاعات تاریخی دست اول است دربارهٔ آداب و رسوم و سلوک ایرانیان و خلقیات و توقعاتشان در دههٔ 30 خورشیدی. اینکه کاوشهای کوون در جراید آن دهه هم بازتاب داشت و حتی محمدرضا شاه پهلوی با وسواس روند کار را دنبال میکرد، گویای اهمیت کشفیات او برای ماست. ضمن خواندن این کتاب مدام از خودمان میپرسیم که باشندگان و ساکنان غار بیستون در حوالی کرمانشاه و غارهای کمربند و هوتو در بهشهر مازندران چطور روزگار میگذراندند و بهواقع چه نسبتی با مایی دارند که دهبیست هزار سال بعد در همان حوالی روزگار میگذراندیم.
ایران و همسایگانش
۶۵۰.۰۰۰توماندورهٔ زمانی این بررسی (۱۸۳۰-۱۸۱۵) در تاریخ اخیر ایران اهمیت فوقالعادهای دارد. روسیه در جهت گسترش سلطهٔ خود بر قفقاز و این سوی رود ارس میکوشید، بریتانیا بهدنبال تفوق بر خلیج فارس بود، و ایران در آخرین نبردهای ازپیشباخته برای تأمین منافع خود جنگ و جدال میکرد. دههٔ سوم قرن نوزدهم شاهد تغییرات بنیادین در وضعیت قفقاز و دریای خزر و خلیج فارس بود، که هریک بهترتیب تبدیل شده بودند به استانی از روسیه، دریاچهای در تملّک روسیه، و آخرین مورد، در عمل، دریایی تحت سلطهٔ بریتانیا. بهعلاوه، در آن دورهٔ زمانی رقابت ایران و ترکیه برای آخرین بار به برخورد نظامی انجامید، و مهمتر اینکه نخستین تلاشها برای حل علل درگیریهای مکرر سابق صورت گرفت، که نتیجتاً مرحلهای جدید در روابط بین دو همسایه بر اساس تفاهم بیشتر آغاز شد؛ دورانی که ژئوپلتیک منطقه شکل گرفت و تأثیرش تا به امروز پابرجاست.
از طریقت حاتمی تا پیشههای هرایی
۷۵۰.۰۰۰توماناز طریقت حاتمی تا پیشههای هرایی مجموعهایست شامل پنج متن ناشناخته و کمتر شناخته در ادبیات خانقاهی و صوفیانه، اعم از نظم و نثر، و مجموعه غزلی در اسلوب شهرآشوب؛ تحفهای حاوی نکات اجتماعی و تاریخی و جغرافیایی و ادبی و لغوی فراوان، و رهگشا از بابِ توضیح پارههایی بعضاً یکسره مفقود و بعضاً تا حدی به حدس و گمان معلوم، اما گویی مدفون در دفینهای سربهمُهر، خاصه دربارهٔ سنت عرفانی/خانقاهی خراسان و سلاسل صوفیان، و نیز به سبب درجِ رسالهٔ بدیع صنایعالبدایع سیفی بخاری، حاوی سندی در سنت ادبی شهرآشوبنویسی. نجیب مایل هروی، مصصح و گردآورندهٔ این متون، رسالههای ششگانهٔ مندرج در کتاب را ضمن مقدمهای کلّی اجمالاً از حیث نسخهپژوهی شناسانده، اما به این بسنده نکرده و هر متن را ذیل مقدمهای جداگانه بهتفصیل و به دیدهٔ تحقیق و نقد بررسی کرده است.
کریمخان زند
۶۵۰.۰۰۰تومانکریمخان زند شخصیتیست شمایلسان. نامش یادآورِ رواداری و عُلوّ طبع و دلاوری ایلیاتیست و صیّتِ او بدین صفات از عنوانی هم که چونان فرمانروا بر خود نهاد پیداست: وکیلالرعایا. دورهٔ پنجاهسالهٔ مابین مرگ نادرشاه و برآمدن دودمان شاهی قاجاریان از تاریکترین ادوار تاریخ جدید ایران به شمار میآید که دقیقاً مقارن است با شکوفایی کریمخان زند و برآمدن زندیه، که عملاً منحصر است به فرمانروایی فراگیر شخص او بر سراسر ایران، مگر خراسان، البته بهعلاوهٔ بصره در آنسوی اروندرود.
- برآمدن کریمخان زند حاصل چه سلسله وقایعی بود؟
- وضعیت سیاسی و اجتماعی ایران در دورهٔ فرمانروایی او چگونه بود؟
- چرا پس از مرگ او سران طایفهٔ زندیه به جان هم افتادند و نتوانستند بنایی را که او بنیاد نهاد حفظ کنند؟
جان ر. پری در این اثر کوشیده است با غور در منابع دست اول به این پرسشها پاسخ دهد و ضمن ترسیم سیمای کریمخان زند تصویری نیز از ایران دورهٔ او ترسیم کند.