دستهبندیهای موضوعی
ریچارد ا. استوارت پژوهشگر و نویسندۀ حوزۀ تاریخ نظامی و روابط بینالملل است و کتاب «آخرین روزهای رضاشاه» مهمترین اثر شناختهشدۀ او دربارۀ ایران بهشمار میآید. او در این کتاب به اشغال ایران در سال ۱۹۴۱ توسط بریتانیا و شوروی میپردازد و نشان میدهد که ایران چگونه در میانۀ جنگ جهانی دوم، نفت آبادان، رقابت قدرتهای بزرگ و مسیر کمکرسانی به شوروی گرفتار شد. نگاه استوارت بیشتر نظامی، دیپلماتیک و انتقادی است؛ او این رویداد را فقط یک عملیات جنگی نمیبیند، بلکه آن را مسئلهای اخلاقی و سیاسی دربارۀ سرنوشت کشوری مستقل در برابر منافع قدرتهای بزرگ میداند. اهمیت کار او در این است که اشغال ایران را با تمرکز بر نفت، امنیت راهبردی و پیامدهای سیاسی آن برای ایران معاصر بررسی میکند.
در آخرین روزهای رضاشاه
1.400.000توماناین کتاب ترسیمکنندهٔ مجموعه رخدادهای شگرفی است که درنهایت منتهی شدند به درگیری عمیق امریکا در امور ایران. آغاز روایت مرور سریع فراز و نشیب رقابتهای بریتانیا و روسیه است بر سر ایران، از دوران پتر کبیر تا جنگ جهانی دوم. اواخر سال ۱۹۴۱ متفقین در تمامی جبههها مقهور نیروهای محور شده بودند. ازاینرو، دول بریتانیا و شوروی برای ممانعت از پیروزی آلمان، ستیز بر سر کنترل خلیجفارس را به تعلیق درآوردند و مشترکاً به ایران بیطرف یورش بردند. درنتیجه رضاشاه خلع شد، منابع حیاتی نفت در خلیجفارس محفوظ ماند و راهی اساسی گشوده شد برای انتقال کمکهای نظامی به شورویِ تحت محاصره. ریچارد ا. استوارت همچنین چگونگی انتقال تاج و تخت به محمدرضا پهلوی را شرح میدهد و وقایعی را که سر آخر به تقابل امریکا و شوروی در ایران انجامید. این اثرِ مستند و دقیق پرسشهای حقوقی و اخلاقی مهمی را طرح میکند در مورد اقدامات متفقین و سرنوشت کشوری که در یک بازی ژئوپلیتیک عظیم گرفتار شد.