اونوره دو بالزاک (۱۸۹۵–۱۷۹۹) یکی از ستونهای اصلی رمان مدرن و خالق جهان عظیم «کمدی انسانی» است؛ مجموعهای از دهها رمان و داستان که جامعۀ فرانسه پس از انقلاب را با دقتی واژگونکننده ترسیم میکند. بالزاک جهان ادبی خود را چون یک اکوسیستم زنده ساخت: شخصیتهایی که از داستانی به داستان دیگر بازمیگردند، طبقات اجتماعی که همچون قطعات یک ماشین بزرگ در کنار هم حرکت میکنند، و شهری چون پاریس که بهمثابه ارگانیسمی پیچیده، فضای روانی و اخلاقی انسانها را شکل میدهد. او با نگاهی تیزبین به روابط قدرت، پول، جاهطلبی و سقوط اخلاقی، تصویری بیپرده از جامعه ارائه میدهد.
ایدههای بالزاک حول این محور میچرخند که انسان محصول محیط، میل و ساختارهای اجتماعی است؛ اما در عینحال فردیت او، با تمام وسوسهها و ضعفها، نیرویی محرک در داستانهاست. او جهان را میدان کشمکش میان آرزو و محدودیت میبیند؛ میان خواستِ پیشرفت و دیوارهای سخت طبقاتی. بالزاک در «کمدی انسانی» نشان میدهد که چگونه عشق، هنر، سیاست و تجارت زیر سایۀ نیروی سرمایه و جاهطلبی از شکل میافتند یا پیچیده میشوند. جهان او نهتنها تکهنگاریای از جامعه فرانسه است، بلکه الگویی برای فهم جهان مدرن: شهریشدن، فردگرایی، بیثباتی اخلاقی، و تلاش بیپایان انسان برای ساختن هویت و جایگاه خویش. به همین دلیل، آثارش همچنان زندهاند؛ زیرا جهان امروز، در بسیاری از سطوح، همان صحنهای است که بالزاک نخستین بار با چشمی بیرحم و دقیق آن را ترسیم کرد.
پیردختر
۳۷۰.۰۰۰تومانشاهکاری دیگر از مجموعۀ عظیم کمدی انسانی، شاخۀ «زندگی شهرستانی»، که به قول ویکتور هوگو جای آن داشت نویسنده تاریخ انسانی مینامیدش نه کمدی انسانی. داستان دوشیزه کرمون سادهدل، که دیری از سن ازدواجش گذشته است و اکنون در چهلودوسالگی سه نفر سودای ازدواج با او را دارند: یک شوالیۀ آس و پاس، به سودای درربودن ثروت او، یک سفتهباز پیر ثروتمند مکار، به سودای آنکه با این ازدواج به محافل اشرافی راه یابد، و جوان نابغۀ عفیفی که عاشق زیبایی دوشیزه است اما جرئتش را ندارد که عشق خود را ابراز کند. دختر اما در نتیجۀ حوادثی چند، مأیوس و سرخورده، تن به ازدواج با سفتهباز پیر میدهد چون نمیخواهد باکره از جهان رخت بربندد. اما آیا حالا که او بانو دو بوسکیه خوانده میشود، به مراد دل رسیده است؟ آیا به لذتی که استحقاقش را دارد دست یافته است؟ پیردختر رمانیست به لحاظ تحلیل روانی در حد اعلای درخشندگی. دوشیزه کرمون که نمیدانیم باید او را پس از ازدواج «بانو» کرمون بخوانیم یا با عنوان «دوشیزه» از او یاد کنیم، یکی از زندهترین شخصیتهای کل مجموعۀ کمدی انسانیست. داستانی با تصاویری درخشان از زندگی شهرستانی، شبنشینیها، زدوبندها، سودجوییهای سیاسی و مالی، سرشار از واقعبینی، با دقیقترین و مجسمترین توصیفها.
گوبسک رباخوار
۲۳۰.۰۰۰تومانگوبسک رباخوار نهتنها روایتی اخلاقی دربارهی طمع، بلکه تحلیلی اجتماعی از قدرت پول در شکلدهیِ روابط انسانی است؛ داستانی کوتاه، فشرده و نافذ که همچنان یکی از آثار شاخص درونمایۀ مالپرستی در ادبیات جهان به شمار میرود. شخصیت اصلی این داستانِ آمیخته به فسون و فسانه پیرمرد عجیب و غریب و رباخواریست به نام گوبسک، که پدر ارنست پیش از مرگ همۀ داراییاش را بدو وامیگذارد، بدین قرار مکتوب که وقتی پسرش به سن بلوغ رسید آن دارایی را بدو منتقل کند. اما ماجرا پیچ و تابی مییابد و دارایی به ارنست منتقل نمیشود و او در فقر گرفتار میشود، و ما در حالی با او آشنا میشویم که دختر ویکنتس دو گرانیلو بدو دل باخته است. اکنون راوی داستان، درویل، وکیل و دوست خانوادگی ویکنتس، داستانی را حکایت میکند که عمیقاً از شخصیت مخوف گوبسک سرشار است: پیرمردی که رباخواری را از باب لذت فکری پیشۀ خود کرده است، نه از باب ثروتاندوزیِ صِرف. گوبسک از حیث شهرت به خساست سرشناستر از باباگراندۀ اوژنی گرانده نیست، اما بیشک خسیسیست اصیلتر و به لحاظ درونی غنیتر که قواعد خاص خود را با منتهای وسواس و دقت رعایت میکند و رباخواری را به مرتبۀ هنر برمیکشد.