خبر، نه واقعیت

خبر، نه واقعیت

سرخط خبرها:
ــ به‌گزارش شاهدان عینی، زلزلهٔ شدید دیروز تعدادی از خانه‌های فرسوده را خراب کرد و تلفاتی نیز داشت.
ــ زلزلهٔ امروز بخش وسیعی از بافت فرسودهٔ شهر را خراب کرد و ۵۰۰ کشته و ۱۷۶۰۰ نفر زخمی در پی داشت.
ــ بنا بر گزارش خبرنگار ما، زلزلهٔ امروز تلفاتی کمتر از زلزلهٔ دیگر شهرها داشت و تلفاتش هم کمتر بود.

می‌توانید به این گزارش‌ها گزارش‌های دیگری بیفزایید که هر کدام دبارهٔ همان حادثهٔ واحد است. زلزله‌ای آمده است و خانه‌هایی خراب شده و کسانی مرده‌اند و کسانی هم زخمی شده‌اند، اما گزارش‌های خبری گاه چنان آشکار متناقض است و گاه چنان حساب‌شده متفاوت است که مخاطب نمی‌تواند تشخیص بدهد واقعیتِ حادثه چه بوده است. همهٔ رسانه‌ها هم مدعی‌اند که بی‌طرفانه گزارش می‌کنند و گزارش آن‌ها به واقعیت ماجرا نزدیک‌تر است. هر نوع گزارش خبری برای عده‌ای خوشایند است و برای عده‌ای ناخوشایند. وقتی خوشایند است، مخاطب آن را «بی‌طرفانه» و «انعکاس واقعیت» و «دقیق» تلقی می‌کند و وقتی ناخوشایند، «غرض‌ورزانه» و «جعلی» و «پرت‌وپلا».
رسانه‌های گروهی کلان معمولاً بازتاب‌دهندهٔ دیدگاه‌ها و تصورات حکومت‌ها یا حامیان مالی‌شان هستند و تعبیرشان از بی‌طرفی با متر و معیار همان‌ افراد مشخص می‌شود. ضمناً هر رسانه به باورهای سیاسی و اجتماعی گروهی از افراد نزدیک است. اما همهٔ رسانه‌ها هویت و کارکرد خود را بر اصولی استوار می‌کنند که پذیرش همگانی دارد:
۱. ماجرا از نظر ما [و جامعهٔ ما] چنین به نظر می‌رسد؛ بنابراین، ماجرا چنین است.
۲. این واقعیت‌ها باورهای ما را تأیید می‌کنند؛ بنابراین، مهمترین واقعیت‌ها هستند.
۳. این کشورها با ما دوست نیستند؛ بنابراین، باید از این کشورها انتقاد کرد.
۴. این گزارش‌ها بیشترین جذابیت و جنجال را در پی‌ دارد؛ بنابراین، این‌ها مهمترین گزارش‌های خبری‌اند.

اگر مخاطبی پیدا شود و این اصول ازپیش‌پذیرفته را قبول نکند و همه را یکی‌یکی زیر سؤال ببرد چه؟ اگر مخاطبی پیدا شود که تنها به یک رسانه یا تنها به چند رسانه اکتفا نکند و خودش به بررسی و سنجش واقعیت‌ها بپردازد چه؟ اگر تعداد این مخاطبان نقاد و تیزبین و تحلیلگر به‌مرور زیاد شود، چه اتفاقی می‌افتد؟ احتمالاً اولین چیزی که محل جستجو و واکاوی می‌شود آن «واقعیت» است که رسانه‌ها مدعی‌اند که بی‌طرفانه گزارشش می‌کنند. این کتابِ مختصر و مفید، زوایای پنهان فریبکاری و جهت‌گیریِ رسانه‌ای را به‌بیانی ساده مطرح کرده است. اگر این کتاب را دقیق بخوانید، توان تردید و تحلیل و تشخیص قوی‌تری در مواجهه با رسانه‌ها پیدا خواهید کرد. نقطهٔ ثقل کتاب این است: در گزارش‌های خبری ۹۹/۹۹۹۹۹٪ واقعیت اساساً هیچ‌گاه مطرح نمی‌شود!

تحریریهٔ نشر نو

کتاب‌های مرتبط

اشتراک این مطلب

نظر (0)

نظری ثبت نشده است